IVDD bij kortsnuiten: hernia, symptomen en wat je kunt doen

Er zijn weinig dingen zo angstaanjagend als zien hoe je hond plotseling niet meer normaal kan lopen, zijn rug kromt van de pijn of zijn achterpoten niet meer kan bewegen. Voor eigenaren van kortsnuiten is dit helaas geen ondenkbaar scenario. IVDD, voluit Intervertebral Disc Disease of tussenwervelschijfhernia, komt relatief vaak voor bij brachycefale rassen, en met name bij de Franse Bulldog. Kennis is hier echte kracht: wie de tekenen vroeg herkent, kan permanente schade voorkomen.

Wat is IVDD?

Tussen elke twee wervels in de ruggengraat zit een schijf, een soort schokdemper van kraakbeen en gelei. Deze schijven zorgen ervoor dat de wervelkolom flexibel is und de druk van dagelijkse beweging goed wordt opgevangen. Bij IVDD doen deze schijven dat werk niet meer goed. Er zijn twee typen.

Bij type een (het meest acuut en ernstig) verhardt de kern van de schijf in plaats van soepel te blijven en kan die bij een plotselinge beweging barsten. De inhoud perst dan naar buiten en drukt op het ruggenmerg. Dit is de variant die snel en hevig optreedt en onmiddellijke behandeling vereist.

Bij type twee slijt de schijf geleidelijk, waarbij het omhulsel uitpuilt en langzaam maar steeds meer druk uitoefent op het ruggenmerg. Dit type verloopt langzamer maar kan even ernstig zijn.

Druk op het ruggenmerg leidt afhankelijk van de ernst tot pijn, spierzwakte, verminderd gevoel en in de ergste gevallen tot volledige verlamming. De gevolgen hangen ook af van waar in de ruggengraat de schijf is beschadigd. Een hernia in de halswervelkolom (cervicaal) beïnvloedt alle vier de ledematen; een hernia in de borstwervelkolom of lendenwervelkolom (thoracolumbaal) betreft voornamelijk de achterpoten en de blaas en darmfunctie.

Waarom kortsnuiten extra gevoelig zijn

IVDD kan bij elke hond optreden, maar bepaalde rassen zijn genetisch gevoeliger. De Franse Bulldog staat bovenaan de lijst van rassen met een verhoogd risico op IVDD. De Engelse Bulldog, de mopshond en in mindere mate de Boston Terriër zijn ook kwetsbaarder dan gemiddeld. De verklaring ligt in het chondrodystrofische karakter van deze rassen: hun kraakbeen develops zich op een andere manier dan bij andere honden, waardoor de tussenwervelschijven sneller verkalken und minder veerkrachtig worden. Dit betekent dat ze al op jongere leeftijd (soms al tussen de twee en vijf jaar) problemen kunnen ontwikkelen die bij andere rassen pas op hogere leeftijd optreden.

Bovendien draagt de lichaamsvorm van kortsnuiten bij aan de belasting van de ruggengraat. De compacte, gedrongen bouw en de korte ledematen zorgen voor een andere gewichtsverdeling dan bij slanke rassen. Springen van de bank, de trap af of uit de auto zorgt voor plotselinge impactbelasting op de wervels die de schijven extra onder druk zet. Overgewicht verergert dit effect aanzienlijk.

Symptomen die je moet kennen

De symptomen van IVDD variëren sterk afhankelijk van de ernst en de locatie van de aandoening, maar er zijn een aantal tekenen die altijd serieus genomen moeten worden. Pijn is het meest voorkomende vroege symptoom, maar honden uiten pijn anders dan mensen. Ze gaan zelden janken of huilen, maar zijn eerder onrustig, angstig, eetlustloos of vermijden het worden aangeraakt. Een kortsnuit die normaal altijd klaar is voor een knuffel maar ineens wegloopt als je zijn rug aanraakt, verdient aandacht.

Een gekromde rug waarbij de hond een gebogen houding aanneemt en zijn hoofd lager hangt dan normaal is een duidelijk signaal van rugpijn. Je kunt dit ook zien in de manier waarop hij loopt: voorzichtig, stijf en trager dan gewoonlijk. Sommige honden willen niet meer de trap op, weigeren te springen of aarzelen om te gaan liggen en op te staan.

Ernstigere symptomen zijn zwakheid of slingeren van de achterpoten. Dit heet ataxie, waarbij de hond zijn poten niet meer goed kan plaatsen en er dronken uitziet. Hij struikelt, valt opzij of schaaft zijn nagels over de grond bij het lopen. In de zwaarste gevallen zijn de achterpoten volledig verlamd en heeft de hond geen controle meer over blaas en darmen, waardoor hij niet meer zelfstandig kan plassen of ontlasten. Dit is een noodsituatie die direct veterinaire hulp vereist.

Een specifiek en minder bekend symptoom bij Franse Bulldogs is de scratch reflex of neurogeen krabben. De hond beweegt zijn achterpoot dan in een krabbende beweging zonder aanwijsbare aanleiding, alsof er een jeuk is die hij niet kan bereiken. Dit kan een teken zijn van prikkeling van het ruggenmerg en moet door een dierenarts worden onderzocht.

Diagnose en behandeling

Als je vermoedt dat jouw kortsnuit IVDD symptomen vertoont, is snel handelen essentieel. Hoe sneller de druk op het ruggenmerg wordt verlicht, hoe kleiner de kans op permanente schade. Bel meteen je dierenarts of buiten kantooruren een dierenartsenpost en beschrijf de symptomen zo nauwkeurig mogelijk. Transporteer je hond zo rustig mogelijk: til hem op alsof hij een lade is, dus horizontaal met steun onder de borst en achterhand, en vermijd elke beweging die extra druk op de rug kan zetten.

De dierenarts zal een neurologisch onderzoek uitvoeren om de ernst van de aandoening in te schatten. Standaard röntgenfoto's kunnen soms aanwijzingen geven, maar de betrouwbaarste diagnose wordt gesteld met een MRI scan. Een MRI laat precies zien welke schijf is aangetast, hoeveel druk er op het ruggenmerg staat en of er meerdere schijven zijn beschadigd. In Nederland zijn er steeds meer praktijken en dierenhospitalen die MRI scans uitvoeren. Voor urgente IVDD is een verwijzing naar een gespecialiseerd dierenhospitaal soms de snelste route.

De behandeling hangt af van de ernst van de klachten. Bij lichtere gevallen met alleen pijn en geen neurologische uitval is een conservatieve behandeling een optie: een strikte rustperiode van vier tot zes weken (benchrust), pijnstilling en ontstekingsremmende medicatie. Strikte benchrust betekent echt rust: geen trap lopen, geen springen, geen ravotten en alleen korte uitlaatloopjes aan de lijn. Dit is voor de meeste eigenaren mentaal zwaar. De hond lijkt vaak al snel opgewekt genoeg om meer te doen, maar de schijf heeft echt tijd nodig om te herstellen.

Bij ernstigere gevallen waarbij de hond ataxie vertoont, zijn poten nauwelijks meer kan bewegen of incontinentie heeft is chirurgie de aangewezen behandeling. De operatie (hemilaminectomie of ventral slot, afhankelijk van de locatie) verwijdert het materiaal dat op het ruggenmerg drukt en geeft het zenuwweefsel de kans om te herstellen. Het herstel na chirurgie duurt weken tot maanden en vereist fysiotherapie, maar de resultaten zijn voor veel honden uitstekend, mits de ingreep snel genoeg plaatsvond. Tijd is letterlijk zenuwweefsel: elk uur vertraging bij ernstige uitval vergroot het risico op permanente schade.

Revalidatie na IVDD

Na een IVDD behandeling, of het nu conservatief of chirurgisch was, is revalidatie een cruciaal onderdeel van het herstel. Dierenfysiotherapie is in Nederland een erkende en snel groeiende discipline. Gerichte oefeningen helpen de spieren rondom de wervelkolom te versterken, de coördinatie te herstellen en de neuroplasticiteit te stimuleren, wat het vermogen van het zenuwstelsel is om zich te reorganiseren na schade. Hydrotherapie of watertherapie (zoals zwemmen of lopen op een onderwaterloopband) is bijzonder effectief omdat het beweging stimuleert zonder gewicht op de rug te zetten.

Acupunctuur wordt bij IVDD revalidatie ook steeds vaker ingezet, met name ter ondersteuning van de zenuwgeleiding en het pijnmanagement. Er is een groeiend wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit ervan als aanvullende therapie. Vraag je specialist om advies over welke combinatie van revalidatiebehandelingen het beste past bij jouw hond.

Preventie: wat je kunt doen

IVDD volledig voorkomen is niet mogelijk als je een kortsnuit hebt; de genetische aanleg is er nu eenmaal. Maar je kunt de risico's wel degelijk beperken. De belangrijkste maatregel is het voorkomen van springen. Investeer in een hondentrappetje of een helling bij de bank, het bed en de auto. Dat kleine ding verandert letterlijk de dagelijkse belasting op de ruggengraat van je hond. Voor kortsnuiten die al eerder IVDD hebben gehad, of bij honden waarbij beeldvorming al schijfverkalking heeft aangetoond, is het trappetje geen optie maar een verplichting.

Gewichtsmanagement is de tweede grote preventieve maatregel. Elke kilo overgewicht vergroot de druk op de wervelkolom disproportioneel. Een slanke kortsnuit heeft significant minder kans op IVDD dan een te zwaar exemplaar. Houd het gewicht van je hond nauwkeurig bij en neem overgewicht serieus.

Het dragen van een harnas in plaats van een halsband is eveneens belangrijk. Een halsband legt druk op de hals en de halswervelkolom. Bij kortsnuiten die toch al beperkt ademen is dat dubbel nadelig. Een goed passend harnas verdeelt de druk over de borst en schouders en beschermt de nek.

Tenslotte: als je fokker een MRI programma hanteert voor zijn fokdieren waarbij schijfverkalking bij jonge honden in kaart wordt gebracht, dan is dat een teken van verantwoord fokkerschap. Honden met ernstige verkalking zouden bij voorkeur niet worden gebruikt voor de fok. Dit is een langzame maar significante manier om de IVDD gevoeligheid in het ras op termijn te verminderen.

IVDD is serieus, maar het is ook beheersbaar met de juiste kennis en de juiste voorzorgen. Bij Wuff&Me geloven we dat goed geïnformeerde eigenaren de beste eigenaren zijn. Ons assortiment bevat producten die dagelijks bijdragen aan de bescherming van de rug van je kortsnuit: ergonomische harnassen, zachte slaapmatten en hondenhellingen voor de bank en het bed. Want voorkomen is bij IVDD altijd beter, en goedkoper, dan genezen.